Ela Cupa Santa

Ela Cupa Santa
Cupa Santa est le nom cêu qu'est cognoscuda á Occitània ela cupa d'argent cincelada que, le 1867, fo aquestada per soscripcion popular á Sabadelh e á Barcelona e oferta per qualques ascritors e polítics cataláns aols felibres prohençals en regradesçiments de l'aculhiment dispensat á Víctor Balaguer, essora exilat per ela sue oposicion al govern d'Isabel II.


Ela cupa est fulcida per dúas estatuelas femíneas que simboliçan Catalunha e Occitania. N'ols dúos brelócs que's trovan al pé, un contén una estrofa dele poem "La Comtessa" (uo "Cânt dál Cupa"), de Frederic Mistral, n'occitán, cêu text calcat sús una oda de Ronsard e música d'un vilancet prohençal, c'há devenit l'himne prohençal, cântat á ela maoritat de cirimónias rigionalistes uo folklóricas, e, n'especial, aol "Sant Estrel", banquet anhal d'ols felibres, hu ela cupa, plena de vin "Castèlnou del Papa" (Chateau neuf-du-Pape), va en passant de conmensal en conmensal.
Aquest text díç:


Ah! se me sabien entendre! (Hae! se'm sopiessen intender!)
Ah! se me voulien seguí! (Hae! se'm voliessen seqüer!)


Et en l'altre brelóc, dúas linias en catalán de "La dama del rat-penat", de Victor Balaguer:


Morta diuhen qu'és (morta dín qu'est)
Mes jo la crech viva (maes eu la crejo vívida)


Nela part susera díç:
"Recort ofert per patricis catalans als felibres de Provença, Mistral, Romanilha, Aubanel, Roumineux, Bonaparte, Wyse, Mathieu, Gaut, Crouzillat, Brunet i altres, per la hospitalitat donada al poeta català Victor Balaguer" (Recort ofert per patriçus cataláns aols felibres de Prohença .... - ge detalhan qualques nomnes - ... per l'hospedalería donada'l poet catalán Víctor Balaguer)


Lítera dál cânçón:
 
En grafia clásica
 
Provençaus, v'aicí la copa
Que nos vèn dei catalans:
A-de-rèng beguem en tropa
Lo vin pur de nòstre plant!

repic
Copa santa,
E versanta,
Vuèja a plen bòrd,
Vuèja abòrd
Leis estrambòrds
E l'enavant dei fòrts !

D'un vièlh pòble fièr e libre
Siam bensai la finicion ;
E se tomban lei Felibres,
Tombarà nòstra nacion.

D'una raça que regrelha
Siam bensai lei primièrs greus ;
Siam bensai de la patria
Lei cepons e mai lei prieus.

Vuèja-nos leis esperanças
E lei raives dau jovènt,
Dau passat la remembrança
E la fe dins l'an que vèn.

Vuèja-nos la coneissènça
Dau verai e mai dau bèu,
E leis autrei joïssènças
Que se trufan dau tombèu.

Vuèja-nos la poesia
Per cantar tot çò que viu,
Car es ela l'ambrosia
Que tresmuda l'òme en dieu.

Per la glòria dau terraire
Vautres enfin que siatz consènts,
Catalans de luenh, ò fraires,
Comuniem toteis ensems!


En grafia mistralenca
 
Prouvençau, veici la Coupo
Que nous vèn di Catalans:
A-de-rèng beguen en troupo
Lou vin pur de noste plan

repic
Coupo Santo
E versanto
Vuejo à plen bord,
Vuejo abord
Lis estrambord
E l'enavans di fort !

D'un vièi pople fièr e libre
Sian bessai la finicioun ;
E, se toumbon li felibre,
Toumbara nosto nacioun

Coupo Santo...

D'uno raço que regreio
Sian bessai li proumié gréu ;
Sian bessai de la patrío
Li cepoun emai li priéu.

Coupo Santo...

Vuejo-nous li esperanço
E li raive dou jouvènt,
Dóu passat la remembranço,
E la fe dins l'an que vèn,

Coupo Santo...

Vuejo-nous la couneissènço
Dóu verai emai dóu Bèu,
E lis àuti jouïssènço
Que se trufon dóu toumbèu

Coupo Santo...

Vuejo-nous la Pouësìo
Per canta tout ço que viéu,
Car es elo l'ambrousìo,
Que tremudo l'ome en diéu

Coupo Santo...

Pèr la glori dóu terraire
Vautre enfin que sias counsènt.
Catalan, de liuen, o fraire,
Coumunien toutis ensèn!

Coupo Santo...
 

Le craoj en romûnc (especâ par ela trad. espainhola)

N'una nuet afoscada, cêu l'esguard perdut,
oijava e oijava libres d'arts ancestrals, un ensom d'uns,
en formant un grant congerie, e repassava,
elas letras adormentat.
Quand sien musar-lo s'escultó un colp, sonó lene, refinat,
á l'altre cot de l'uço, á l'ault dele limnar.
"Será un caminant -me díj- qui fina d'arribar,
tansól aqués e ja nu plus."


Hae!, cum remembro esquélh pruinat e fred decemne
nela cêmína câr resplendent fudre fava ombras fantasmals.
Musava l'alba tenu, cum qui musa nef en nadal,
doncas ols libres pas me faron sonhar, cêu esquelha qu'ols ánjes
veirán, Alienor l'apelharán,
Alienor, acu degun t'apelhará.


Câr vagëjar d'ols ruis e ciruleis draps
m'esclambiva, me terrava e m'ateresçieva,
atál era ela dulta c'avieva que par calmar-me
entoné:
"Há d'eser un caminant, aturat nel mien limnar,
un mesto caminant aturat nel mien portal.
tansól aqués e ja nu plus.


Par ixir de dubies m'avalenté e atal li parlé:
"Seor -díj-, uo seora, parci!, maes á l'eser adormentat,
ols vostres colps nu esculté
atán lene fo l'úngat colp al mien portal; que dubité
atal aprí tot l'ample portal;
plecaron tenebras, tenebras e ren plus.


En l'escureça esguardé, á un cot, á un'altre,
á degun trové, e atal sonhé espertat,
sonhs que degun sonhás mai;
ela nuet avieva surt, vidua e morta, una nuet muda,
nela qual, tansól s'escultó le mot Alienor qu'eu moflé...
le nom delhe, le nom Alienor que l'eco me retornó.
Tansól aqués e ja nu plus.


Al veir l'infinit vuôc, doné mueia volta e á la miena cambra torné,
quand m'avieva sedut,
novament un colp ensom sentí plus brut.
"Adés qualque colpeja á ela miena fenestra,
un colp sec nela relia de forja,
m'erceré par veir qui est, qual será aquest sagrat,
voldré que'l mien cor ge calme, atal ol esguardaré,
est le vent, e ja nu plus!.


Tot secut, al girar ela falheba e aprir, passó priat
en mostrant le sui nerge penulhage un aultanér craoj,
eli per sé senlhér en volant semblava d'ols jorns d'avantánh.
Et en volitant, sien degun reguard, sien aturar se
fo á posar se á l'ensom dele limnar,
á un palent bust de Palas c'orna'l mien portal
Fo, ge posó..., e ja nu plus.


Aquest nerge e brosne auce, tangieu côl sui grieve áer,
cêu sonridant extranheç le mien paupre e flébil ánim.
Siets craoj empenajat -li díj- maes nu t'empecâ eser ardit,
craoj dele desterrament dáls rivas plutónicas, velh craoj espectral.
Dí á eu le tui fosc nom, cum t'apelhan nel tui infern fantasmal?
Le craoj respus: "mai plus".


M'envaresçe suparmanér c'un auce atán fedorenta
aia una uoç laida et esmarxenta
m'apelhó le mien sén veir l'auce prolacionar sien afánh,
convendréts que nu tojorn s'há le previlej de veir posat
atal auce nel vostre portal.
Né vestigle né degun auce nel bust dele limnar
que s'apelhara "mai plus".


Empré esquélh craoj que sojornava hi posat cêu l'esguard quet
nu va pas aprir plus le bec par dir una paraulha desequant.
Nu volitó pas, nu glosó pas berva deguna, le craoj sús le bust,
aturat, tácit, intrigat...
quand finidament me díj: "Altres volaron d'ols miens velhs amics,
á l'equant qu'elas mienas ansiatats, prel matín eli volará".
Le craoj respus essora: "Mai plus".


Aquesta resposta atán concissa canmió ela miena ánima,
"Aquest auce -me díj- est clar que respon esquelh c'há podut escultar
dáls paraulhas amargossas de qualque curtój malestrugat,
que al cader al forat laiscó ols rims en tres frasis de curt refránh:
"mai, plus, mai plus, mai plus".


Cêu tant ardiment, cêu tanta simpleça ixíva'l mien sonrís,
aferré una fonja cadiar, me planté á faç de l'auce nel portal e me sedí (á musar);
após, acomodat nel velhut, li esguardé de sús á jús doncas m'afanhé
en descobrir que movieva á l'auce espectral par nu laiscar de cridar:
"Mai plus".


Tot aquest, penssé acu sedut sien dir degun mot á l'auce,
c'adés me reptava, que fa migér ela miena ánima aburava côl sui esguardar;
tot aquest pensava e mult plus en premint un gros coxin de ruja tissa
plus rof aol lumen d'un lustre que nu aturava d'aluminar.
Aferrat á esquélh coxin qu'elhe aplacieva de folsar, e al crosçitar le craoj me remembrava que nu folsará pas mai plus!.


Depus l'áer devenieu onust, plumbós, cum sé aburassen brancas d'encéns
afagadas per serafíns de dolç volar e lene cântar.
"Miseriós! -cridé- le tui Dei manda aquests ánjes ença tú côl nepent c'á Alienor te fairá oblidar!!
Abeue, abeue'l nepent e á elhe, la miena Alienor podrás oblidar!.
Dijieu le craoj: "Mai plus".


"Profet! -cridé- auce fasquiós, profet siets, diabol alat!
De qui est arribat?, dele Temptador? uo pudet d'una tempésta imbiat,
t'arronjó côl tui nerge penulhage á aquesta terra,
á aquest ermor parage, á aquesta cambra espectral?
Eu craoj t'adjuro, heo ansiositat, vuel saper, contesta ja!,
hu á Judea podré trovar un bálssam?, n'hu ol puot trovar?
Dijieu le craoj: "Mai plus".


"Profet! -cridé- auce fasquiós, profet siets, diabol alat!
prel nostre Dei d'ols cels, prel sui Realme secular,
dí-li á aquest desprunat, sé nel Paradís celestrial,
á la miena cara, adés entr'ánjes amesnada,
á Alienor podré un jorn abraçar?".
E le craoj respús: "Mai, plus".


"Nerge diabol, enmode'l tui bec!, nu parles plus!
qu'ols fulmens t'aburen e te fen volar fastelas flamas infernals!
nu vuel pas né un menuç dele tui penulhage
en remembrament dele tui ultrage!!,

á l'ensom dele mien limnar, ixe dál miena estança, erce'l vol de Palas Minerva
tolhe'l bec dele mien pet et ela tue umbra dele portal!"
E me dijieu le craoj: "Mai plus".


E le maledit craoj hi seqüe aturat al mien cot, n'esguardant-me,
nel bust de Palas Minerva le craoj est hi posat.
E ols suis aiges escurs son d'un demoin de nerge argent,
un demoin fament, somnolent...,
ela qual umbra le lustre á l'astrac reflecte fantasmal;
et ela miena ánima, de quexossa ombra c'alí flota espectral,
nu s'ercerá pas... mai plus!!

Le Craoj, basat nel poem homónim d'Edgar Allan Poe.